Ik probeer bestanden te herstellen van een schijf met een GPT-partitie die plotseling onleesbaar werd na een systeemcrash. Windows detecteert de schijf, maar de partitie gaat niet open, en ik wil de situatie niet verergeren door de verkeerde software voor gegevensherstel te gebruiken. Welke tools voor GPT-partitieherstel zijn veilig en betrouwbaar?
Eerst en vooral: schrijf niets anders naar die schijf. Echt, stop met die te gebruiken totdat je de gegevens ergens veilig hebt gekopieerd.
Wanneer een schijf in Schijfbeheer plots als “RAW” of “Niet-toegewezen” wordt weergegeven, betekent dat meestal dat Windows de partitie-informatie niet meer kan interpreteren. Bij GPT-schijven kan dat er eng uitzien, maar het is niet altijd zo rampzalig als het lijkt. GPT bewaart een reserveheader aan het einde van de schijf, dus als de schijf zelf nog gezond is, is herstel vaak heel goed mogelijk.
Als dit je Windows-opstartschijf is, is de veiligste zet om de computer uit te schakelen, de schijf te verwijderen en die als secundaire schijf op een andere computer aan te sluiten. Je wilt niet dat Windows draait vanaf dezelfde schijf die je probeert te herstellen, want het besturingssysteem kan die ruimte als vrij beschouwen en tijdelijke bestanden, updates, logboeken of andere rommel over je echte gegevens heen gaan schrijven.
Voor de meeste mensen zou ik beginnen met Disk Drill voordat je probeert de partitietabel handmatig te repareren. Handmatige GPT-herstellingen kunnen werken, maar het is makkelijk om fouten te maken als je niet exact weet wat je verandert. Eén verkeerde offset of schrijfbewerking kan van een herstelbaar probleem een veel erger probleem maken.
Disk Drill is nuttig in dit soort situaties omdat het niet alleen vertrouwt op de beschadigde partitietabel. Het kan de hele schijf scannen en zoeken naar bestandssignaturen, en daarom helpt het vaak bij RAW-volumes waar Windows het in feite opgeeft. De scan “Zoeken naar verloren gegevens” ondersteunt gangbare bestandssystemen zoals NTFS, exFAT en HFS+, en de voorbeeldfunctie is belangrijk omdat je kunt controleren of je bestanden daadwerkelijk nog intact zijn voordat je ze herstelt.
Eén regel die je echt niet wilt negeren: herstel de bestanden naar een andere schijf. Sla herstelde bestanden niet opnieuw op dezelfde beschadigde schijf op. Gebruik een andere gezonde externe schijf met voldoende ruimte.
Als je vertrouwd bent met commandoregelhulpmiddelen, is TestDisk nog een optie. Het bestaat al eeuwig en is specifiek gemaakt om verloren partities te vinden en vermeldingen in de partitietabel opnieuw op te bouwen. De scan zelf is niet-destructief, maar de interface is niet gebruiksvriendelijk voor beginners, en zodra je wijzigingen begint weg te schrijven, moet je weten wat je doet.
Er is ook gdisk, dat meer op GPT is gericht. De herstel- en transformatieopties kunnen soms de primaire GPT-header opnieuw opbouwen vanuit de reserveheader die aan het einde van de schijf is opgeslagen. Opnieuw: nuttig hulpmiddel, maar niet iets waar ik blind doorheen zou klikken.
Let er ook op als de schijf verschijnt als een “GPT Protective Partition.” Dat kan gebeuren wanneer een grote schijf wordt verplaatst tussen oudere 32-bitsystemen en nieuwere 64-bitsystemen, of wanneer een USB-dock/behuizing sectorgroottes anders verwerkt, bijvoorbeeld door te doen alsof de schijf 4K-sectoren gebruikt. Als je dat ziet, voer dan niet het commando “clean” van Diskpart uit. Dat wist de partitietabel. Haal eerst de bestanden eraf met een herstelscanner en denk pas daarna aan opnieuw partitioneren of formatteren.
De veiligste volgorde is: stop met het gebruiken van de schijf, scan die, herstel de gegevens naar een andere schijf en denk daarna pas aan reparatie of herformatteren. Haast je niet met het “oplossings”-gedeelte voordat de bestanden zijn gekopieerd. Als de hardware zelf nog in orde is, is de kans redelijk groot dat je de gegevens kunt terughalen.
Maak eerst een sector-voor-sector-image van de schijf als de schijf klikkende geluiden maakt, de verbinding verbreekt of er heel lang over doet om mappen te tonen. Het direct scannen van de originele schijf kan een stervende schijf urenlang extra belasten, en herstelsoftware kan alleen helpen als de schijf lang genoeg leesbaar blijft. Nadat u een image of kloon hebt, voert u Disk Drill of TestDisk uit op die kopie in plaats van op de fysieke schijf. Als de schijf normaal klinkt en SMART geen duidelijke storing laat zien, is het minder riskant om de schijf zelf te scannen, maar ik zou nog steeds alleen naar een andere schijf herstellen. De fout die mensen maken, is dat ze hersteltools proberen voordat ze iets hebben gekopieerd. Reparatie is pas aan de beurt nadat de belangrijke bestanden al ergens veilig staan.
Verwacht dat het herstel rommelig zal zijn als de metagegevens van het bestandssysteem beschadigd zijn, zelfs wanneer de daadwerkelijke bestanden nog gewoon op de platters of NAND staan. Mensen nemen soms aan dat “de scan heeft mijn bestanden gevonden” betekent dat de mappenstructuur en bestandsnamen netjes terugkomen, maar dat hangt ervan af welk deel beschadigd is geraakt.
Het advies hierboven om eerst een image te maken is het deel dat ik serieus zou nemen, vooral als deze schijf iets bevat dat je niet kunt vervangen. Een GPT-probleem en een bestandssysteemprobleem zijn niet hetzelfde. GPT is in feite de kaart die aangeeft waar de partities beginnen en eindigen. NTFS/exFAT is het deel binnen de partitie dat mappen, bestandsnamen, datums en bijhoudt welke blokken bij elk bestand horen. Als de GPT-kaart kapot is maar het bestandssysteem in orde is, kunnen tools vaak de partitievermelding opnieuw opbouwen en ziet alles er weer normaal uit. Als het bestandssysteem zelf beschadigd is, kan herstelsoftware nog steeds bestanden terughalen, maar je kunt generieke namen krijgen, een ontbrekende mappenstructuur, duplicaten of bestanden die halverwege een voorbeeldweergave tonen en daarna falen.
Daarom zou ik niet meteen in de modus “partitie repareren” springen. Ik zou de schijf eerst als bewijsmateriaal behandelen:
- Initialiseer hem niet als Windows daarom vraagt.
- Formatteer hem niet.
- Voer chkdsk /f of /r nog niet uit.
- Gebruik Diskpart clean niet.
- Sla herstelde bestanden niet terug op dezelfde schijf op.
chkdsk verdient een eigen waarschuwing omdat het veilig en officieel klinkt. Het kan nuttig zijn op een gezond volume met kleine bestandssysteemfouten, maar op een beschadigd of gedeeltelijk onleesbaar volume kan het kapotte records verwijderen, dingen naar found.000 verplaatsen, of wijzigingen aanbrengen die slecht zijn voor herstel. Het is geen tool van het type “laat me zien wat er mis is” zodra je de reparatieschakelaars gebruikt.
Disk Drill is prima als eerste poging als je een GUI en voorbeelden wilt, maar houd je verwachtingen realistisch. Als het je oorspronkelijke mappenstructuur toont, is dat een beter teken dan wanneer het alleen “gereconstrueerde” bestanden op type laat zien. Een op signatures gebaseerde scan kan JPEG’s, DOCX-bestanden, ZIP’s, video’s, enz. vinden, maar kent mogelijk de oorspronkelijke namen of mappen niet. Dat betekent niet per se dat de software faalt. Het kan betekenen dat de metadata met die informatie verdwenen of onleesbaar zijn.
TestDisk is meer een tool voor partitietabellen dan een algemene tool om “mijn bestanden netjes terug te krijgen”. Het kan geweldig zijn wanneer de partitiegrenzen verkeerd zijn of ontbreken. Het kan ook de verkeerde tool zijn als de partitievermelding in orde is maar NTFS kapot is. Gebruik, voordat je er wijzigingen mee wegschrijft, indien mogelijk de functie voor bestandsweergave. Als het je bestanden binnen de gevonden partitie kan tonen, is dat een goed teken. Als het alleen vage partitie-kandidaten vindt en je maar wat gokt, stop dan daar.
Nog iets wat mensen vergeten: als de schijf met BitLocker was versleuteld, veranderen de normale herstelregels. Een ruwe scan van versleutelde gegevens vindt mogelijk alleen rommel, tenzij het volume kan worden ontgrendeld of je de herstelsleutel hebt. Als dit een Windows-systeemschijf was, controleer dan of BitLocker was ingeschakeld voordat je uren verspilt met je afvragen waarom herstelde bestanden onbruikbaar zijn.
Mijn volgorde zou saai maar veilig zijn: maak een image als de gegevens belangrijk zijn, scan de image of kloon, herstel de belangrijke bestanden naar een andere schijf, open een voorbeeld van herstelde bestanden om te controleren of ze echt zijn, en denk pas daarna na over het repareren van GPT of herformatteren. Als de bestanden meer waard zijn dan de schijf of de softwarelicentie, blijf dan niet experimenteren op de originele schijf. Een herstelbedrijf wordt duurder na meerdere mislukte reparatiepogingen.
Als dit een SSD is, laat deze dan niet aangesloten terwijl je over tools nadenkt, want TRIM en achtergrondopschoning kunnen verminderen wat herstelbaar is nadat het volume is gewijzigd of verwijderd. Disk Drill of TestDisk kunnen mogelijk nog steeds bestanden zien, maar maak eerst de kloon als de gegevens belangrijk zijn, en scan daarna de kloon in plaats van de originele schijf urenlang extra te belasten.